Historia ponad 100-letniej służby turystyce polskiej schroniska PTTK na Markowych Szczawinach, to także historia kilkudziesięcioletnich starań o jego modernizację. Pierwsze czynności zmierzające do przebudowy schroniska podjęło Biuro Ekonomiczno-Finansowe PTTK w Krakowie, zlecając w 1973 r. wykonanie inwentaryzacji architektonicznej. Miała ona służyć przygotowaniu projektu modernizacji, którego jednak nie wykonano. Dopiero w 1979 r. Biuro Projektów FWP CRZZ w Bielsku-Białej przygotowało koncepcję przebudowy schroniska. Również tej realizacji nie podjęto. Podobny los spotkał też kolejny projekt przygotowany w 1992 r. na zlecenie OZGT PTTK w Nowym Sączu.

Zakładano budowę obiektu o pow. ok. 1000 m² kosztem wtedy ok. 500 tys. zł.

Pismem z dnia 21 kwietnia 1999 r., adresowanym do Zarządu Głównego PTTK swoje zaniepokojenie stanem technicznym schroniska wyraża Oddział „Babiogórski” PTTK w Żywcu. Kilka dni później podobną interwencję podejmuje Oddział „Ziemi Babiogórskiej” w Suchej Beskidzkiej.
Pismo Zarządu Majątkiem ZG PTTK z dnia 4 maja 1999 r. polecające Spółce „Karpaty” zajęcie w tej sprawie stanowiska zostaje potraktowane przez nas jako przyzwolenie na przyspieszenie starań o konieczną przebudowę. Spółka ujmuje modernizację obiektu w planach inwestycyjno-remontowych zatwierdzanych przez ZG PTTK.
W maju 2000 r. powiadamiamy Dyrekcję Babiogórskiego Parku Narodowego o rozpoczęciu prac projektowych. Prace studialne i opinie ekspertów jednoznacznie potwierdzają konieczność całkowitej przebudowy obiektu. W dniu 4 sierpnia 2000 r.
uzyskujemy decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Początkiem października 2000 r. w schronisku odbywa się narada poświęcona założeniom budowy. W styczniu 2001 r. otrzymujemy opracowaną przez Pracownię Projektową „Arch” z Bielska-Białej koncepcję przebudowy, do której uwagi zgłasza Dyrektor i Rada Babiogórskiego Parku Narodowego. Zmieniona, uwzględniająca wnioski Parku koncepcja, zakceptowana zostaje przez Dyrekcję i Radę Parku
19 września 2001 r. Na wniosek Spółki, Wójt Gminy Zawoja przedłuża termin ważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu do końca 2003 r.

W październiku 2002 r. Rada Nadzorcza Spółki „Karpaty” przyjmuje program modernizacji oraz harmonogram czynności zmierzających do stworzenia projektu technicznego niezbędnego do uzyskania pozwolenia na budowę. W sierpniu 2004 r. uzyskujemy nową decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, kończymy prace projektowe i w lutym 2005 r. składamy wniosek o wydanie pozwolenia na budowę. Pierwsze podejście kończy się niepowodzeniem. Starosta Suski odmawia zatwierdzenia projektu budowlanego i wydania pozwolenia na budowę. Powodem jest niezgodne z przepisami usytuowanie projektowanego budynku zbyt blisko działek sąsiednich. Problem w tym, że działka będąca własnością PTTK, na której posadowiony był budynek starego schroniska, a budowany miał być nowy obiekt, ma bardzo nieregularne kształty uniemożliwiające zachowanie z każdej ze stron przewidzianych przepisami odległości. To, że intencją ustawodawcy określającym odległości nowo wznoszonych budynków od sąsiadów było zabezpieczenie ich interesów w terenach zabudowanych, a na Markowych Szczawinach zapewne nikt więcej budował się nie będzie, nie było
w sprawie żadnym argumentem. Nie miały też znaczenia prawa PTTK wynikające z długoletniego użytkowania sąsiadującej z placem budowy nieruchomości. Właścicielem działek sąsiednich od strony północnej jest bowiem Skarb Państwa reprezentowany przez Babiogórski Park Narodowy (kierując się „tradycją miejsca” BPN wyraził zgodę na odstępstwa), od strony południowej zaś budowa graniczy z działkami o pow. przekraczającej 2,5 ha, o nieurządzonej księdze wieczystej, gdzie PTTK formalnie jest jedynie w połowie współwłaścicielem. Właścicielami drugiej połowy, wg rejestru gruntów, było wtedy 12 nieżyjących już mieszkańców wsi Zawoja. Jednak żaden z prawdopodobnych spadkobierców nie posiadał dokumentów potwierdzających prawo do spadku.

Wojewoda Małopolski w dniu 7 lipca 2005 r. uwzględniając odwołanie Spółki uchyla zaskarżoną decyzję w całości, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W międzyczasie na wniosek PTTK Minister Infrastruktury pismem z dnia
14 lipca upoważnia starostę do udzielenia zgody na odstępstwa od przepisów. Na spotkaniu w Wydziale Architektury, Budownictwa i Gospodarki Przestrzennej Starostwa Suskiego zmieniamy nazwę inwestycji i otrzymujemy informację
o wystąpieniu Starostwa do Sądu Rejonowego w Suchej o ustanowienie kuratora masy spadkowej obejmującej opisaną wyżej nieruchomość. Do czasu rozpatrzenia wniosku Starosta bezterminowo zawiesza postępowanie o wydanie pozwolenia na budowę. Inwestycji grozi znaczne spowolnienie. Podejmujemy próbę odszukania spadkobierców współwłaścicieli. Na spotkanie zorganizowane w listopadzie 2005 r. w DW „Hanka” w Zawoi zgłaszają się dwie osoby. Podpisami w protokole oświadczają, że nie wnoszą sprzeciwu wobec planowanej inwestycji. Zwracamy się z prośbą do Urzędu Gminy oraz sołtysa wsi Zawoja
o wywieszenie na lokalnych tablicach naszych ogłoszeń informujących o planowanej inwestycji. Nie otrzymujemy żadnych sprzeciwów. Po wniesieniu dodatkowych wyjaśnień Starosta Suski wycofuje złożony do Sądu wniosek o ustalenie kuratora i podejmuje zawieszone postępowanie po raz kolejny odmawiając jednak zgody na odstępstwa od przepisów.

Spółka znów się odwołuje i Wojewoda Małopolski uchyla decyzję Starosty. Wychodząc na przeciw życzeniom Starostwa, Wójt Gminy Zawoja zmienia decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Dnia 27 marca 2006 roku starosta suski Andrzej Pająk swoim osobistym podpisem zatwierdza projekt budowlany i udziela pozwolenia na budowę.

We wrześniu 2006 r. w czasie uroczystości 100-lecia schroniska na Markowych Szczawinach, zostaje wmurowany kamień węgielny pod nowe schronisko. W październiku 2006 roku otrzymujemy pismo Ministerstwa Ochrony Środowiska stanowiące odpowiedź na wniosek PTTK: o wyrażenie zgody na przebudowę, rozbudowę
i modernizację schroniska. Potrzeba uzyskania zgody ministra na realizację inwestycji na terenie parku narodowego wynika z różnic w interpretacji ustawy o ochronie środowiska. W skierowanej do Ministerstwa opinii, Dyrektor BPN pisze, że:
w jego ocenie realizacja inwestycji przyczyni się do promocji walorów przyrody Babiej Góry i do podniesienia standardu turystyki górskiej. Minister podziela nasze stanowisko potwierdzając, że położone na terenie parku narodowego użytkowane gospodarczo grunty PTTK objęte są ochroną krajobrazową, a zatem: nie zachodzi konieczność wydania decyzji zezwalającej na odstępstwo od zakazu budowy lub rozbudowy schroniska. Udziela zgody na odstępstwo od zasady zakazu ruchu pojazdów.

Po akceptacji Zarządu Głównego PTTK i uzgodnieniach z Dyrekcją BgPN od maja do lipca 2007 r. trwają prace związane z rozbiórką starego obiektu.
W sierpniu 2007 r. rozpoczynamy prace budowlane, a pod koniec tego miesiąca, ale po upływie dwóch lat, w 2009 r. składamy wniosek o wydanie pozwolenia na użytkowanie obiektu. Prace trwały więc nieco ponad dwa krótkie w górach sezony budowlane. Oprócz budowy budynku schroniska, zmodernizowano biologiczną oczyszczalnię ścieków, rozebrano budowle i usunięto gruz pozostały po przeprowadzanych w latach poprzednich licznych remontach schroniska. Rozbiórki starego obiektu i jego przybudówek dokonywaliśmy z udziałem nadzoru konserwatorskiego. Materiał z najstarszej części schroniska został zabezpieczony i będzie wykorzystany przy modernizacji muzeum. Do poważnych trudności z jakimi musieliśmy się zmierzyć w trakcie prowadzonej budowy, należały m.in. transport materiałów. Dużym i kosztownym problemem była też konieczność budowy dla części obiektu głębokich fundamentów, posadowionych na betonowych studniach. Teren budowy od strony północnej okazał się bowiem bardzo niestabilny.

Cały artykuł czytaj w jesiennym numerze gazety Gorskiej nr 68